Թարգմանությունը՝ Դիանա Հովհաննիսյանի
Մեսոպոտամիան մարդկային քաղաքակրթության ամենահին օրրաններից մեկն է, որը գտնվում է Տիգրիս և Եփրատ գետերի միջև։ Այստեղ՝ շումերների, աքքադացիների, բաբելոնացիների և ասորեստանցիների մոտ, ձևավորվեց հարուստ և բարդ դիցաբանական համակարգ, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ Մերձավոր Արևելքի բազմաթիվ հետագա մշակույթների վրա։ Մեսոպոտամյան դիցաբանությունը արտացոլում է հին մարդկանց պատկերացումները աշխարհի ծագման, աստվածների բնույթի, մարդու ճակատագրի և Տիեզերքի կառուցվածքի մասին։
Դիցաբանության կենտրոնում քաոսի և կարգի պայքարի գաղափարն էր։ Բաբելոնյան «Էնումա Էլիշ» արարչագործության առասպելի համաձայն՝ սկզբում գոյություն ունեին նախնական ջրերը՝ քաղցրահամ և աղի, որոնք մարմնավորված էին Ապսու և Տիամատ աստվածություններով։ Նրանց միությունից ծնվեցին այլ աստվածներ, և հետագայում սկսվեց սերունդների պայքարը։ Երիտասարդ աստված Մարդուկը հաղթեց Տիամատին՝ քաոսի խորհրդանիշին, և նրա մարմնից ստեղծեց երկինքն ու երկիրը։ Այսպիսով աշխարհը առաջացավ ավերման և տիեզերական կարգի հաստատման միջոցով։ Այս գաղափարը ցույց է տալիս, որ Մեսոպոտամիայի հին բնակիչները աշխարհը ընկալում էին որպես աստվածային հակամարտության արդյունք։
Մեսոպոտամյան դիցաբանության աստվածները հզոր էին, սակայն միևնույն ժամանակ շատ «մարդկային»՝ նրանք զգում էին զայրույթ, խանդ, սեր և վախ։ Ըստ առասպելների՝ մարդիկ ստեղծվել էին կավից, երբեմն նաև աստվածային արյան խառնուրդով, որպեսզի ծառայեն աստվածներին և կատարեն ծանր աշխատանքը։ Մարդը չէր համարվում աստվածներին հավասար և լիովին կախված էր նրանց կամքից։ Ճակատագիրը ընկալվում էր որպես կանխորոշված, իսկ կյանքը՝ փխրուն և անցողիկ։
Հին աշխարհի կարևորագույն ստեղծագործություններից է «Գիլգամեշի էպոսը»։ Այն պատմում է Գիլգամեշ թագավորի մասին, որը իր ընկեր Էնկիդուի մահից հետո ուղևորվում է անմահության որոնման։ Իր ճանապարհորդության ընթացքում նա հանդիպում է Ուտնապիշտիմին՝ միակ մարդուն, ով վերապրել էր համաշխարհային ջրհեղեղը և ստացել անմահություն։ Ջրհեղեղի այս առասպելը զարմանալիորեն հիշեցնում է Աստվածաշնչյան Նոյի պատմությունը։ Գիլգամեշի պատմության միջոցով հին հեղինակները խորհում էին մահվան վախի, կյանքի իմաստի և մարդկային ճակատագրի անխուսափելիության մասին։
Մեծ նշանակություն ունեին նաև անդրաշխարհի մասին առասպելները։ Ինաննա աստվածուհին (աքքադացիների մոտ՝ Իշտար) իջնում էր մեռյալների թագավորություն, որտեղ կորցնում էր իր ուժերը և անցնում տառապանքների միջով՝ նախքան վերադառնալը։ Այս սյուժեները խորհրդանշում էին բնության շրջանները՝ մահն ու վերածնունդը, տարվա եղանակների փոփոխությունը։ Անդրաշխարհը պատկերացվում էր որպես մռայլ վայր, ուր ընկնում էին բոլոր մահացածները՝ անկախ իրենց գործերից։
Մեսոպոտամյան դիցաբանությունը սերտորեն կապված էր բնության և երկրագործների կյանքի հետ։ Գետերի հեղեղումները, երաշտները և պատերազմները ընկալվում էին որպես աստվածների կամքի դրսևորում։ Այդ պատճառով մարդիկ կառուցում էին տաճարներ, մատուցում զոհաբերություններ և կատարում ծեսեր՝ բարձրագույն ուժերին հաճոյանալու համար։ Առասպելները բացատրում էին աշխարհի ծագումը, հասարակական կարգը և մարդու տեղը Տիեզերքում։
Այսպիսով, Մեսոպոտամյան դիցաբանությունը պարզապես հին առասպելների ժողովածու չէ, այլ ամբողջական փիլիսոփայական համակարգ, որը արտացոլում է առաջին քաղաքակրթությունների աշխարհայացքը։ Այն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա դարաշրջանների կրոնական և մշակութային ավանդույթների զարգացման վրա և մնում է հին աշխարհի ըմբռնման կարևոր աղբյուր։
Комментариев нет:
Отправить комментарий